Mei 1940: Churchill voorkomt overwinning Nazi-Duitsland dankzij Critical Thinking

Zeven manieren om ‘groepsdenken’ te voorkomen

“Groepsdenken” is een psychosociaal verschijnsel dat voor het eerst is beschreven door de Amerikaanse psycholoog Irving Janis (1918-1990). Hierbij is een groep bekwame mensen dusdanig beïnvloed door groepsprocessen dat het de kwaliteit van groepsbesluiten vermindert. Groepsleden zijn dan vooral gefocust op het behoud van overeenstemming en eensgezindheid in plaats van het maken van kritische overwegingen. Om conflicten te voorkomen zijn managers ook vaak (on)bewust op zoek naar werknemers met een vergelijkbare achtergrond en persoonlijkheid. De keerzijde hiervan is dat de kans verkleind wordt dat er nieuwe ideeën ontstaan, kritische vragen worden gesteld en dat oude patronen doorbroken worden. Hoe kun je dit voorkomen?

Iedere organisatie zal ervaringen hebben met botsende persoonlijkheden van werknemers en/of besluiteloosheid vanwege een verschil van inzicht tussen de beslissers. Veel leidinggevenden gaan daarom op zoek naar medewerkers met een persoonlijkheid en achtergrond die overeenkomt met die van hun collega’s. Hoewel deze afweging begrijpelijk is, kan dit wel als gevolg hebben dat “groepsdenken” intreedt. Gevolgen hiervan zijn dat:
1.    Alternatieven niet of nauwelijks worden onderzocht
2.    Risico’s van de beslissing onvoldoende worden onderzocht
3.    Eerder verworpen alternatieven opnieuw worden geëvalueerd
4.    Tunnelvisie optreedt en bepaalde informatie wordt geselecteerd of genegeerd
5.    Scenarioplanning niet of onvoldoende zal worden gedaan

Groepsdenken kan worden tegengegaan als leidinggevenden ervoor zorgen dat:

1.    Werknemers voldoende over Critical Thinking vaardigheden beschikken
2.    Eerst de groep zich uitspreekt en pas daarna hun leidinggevende(n)
3.    De groep meerdere alternatieven onderzoekt
4.    Telkens een ander groepslid de rol van ‘Advocaat van de Duivel’ op zich neemt
5.    Verschillende kleinere groepen aan dezelfde opdracht werken
6.    Ieder groepslid de ideeën van de groep bespreekt met anderen buiten de groep
7.    Externe experts tijdens meetings in discussie gaan met de groepsleden